دیسک و کاسه ترمز

دیسک و کاسه ترمز

دیسک ترمز (Brake Disc/Rotor) و کاسه ترمز (Brake Drum) اجزای اصلی در سیستم ترمز خودرو هستند که با ایجاد اصطکاک، سرعت خودرو را کاهش داده و آن را متوقف می‌کنند. تفاوت اصلی آن‌ها در نوع سیستم ترمز (دیسکی یا کاسه‌ای) و محل قرارگیری‌شان است.

۱. دیسک ترمز (Brake Disc/Rotor)

دیسک ترمز یک صفحه فلزی (معمولاً چدن آلیاژی یا فولاد) است که به همراه چرخ می‌چرخد. لنت‌های ترمز (Brake Pads) که در کالیپر ترمز (Brake Caliper) قرار دارند، با فشار دادن به سطح دیسک، نیروی اصطکاکی ایجاد کرده و باعث کاهش سرعت و توقف خودرو می‌شوند.

انواع دیسک ترمز:

• دیسک توپر (Solid Disc): ساده‌ترین نوع، که یک صفحه فلزی یکپارچه است. بیشتر در چرخ‌های عقب خودروهای سبک یا خودروهای قدیمی‌تر استفاده می‌شود.
• دیسک خنک‌شونده یا هوادار (Vented/Ventilated Disc): این نوع دیسک‌ها دارای پره‌هایی در بین دو سطح خود هستند که به گردش هوا و خنک شدن سریع‌تر دیسک کمک می‌کنند. این امر برای ترمزگیری‌های شدید و مکرر (مانند سرازیری‌ها یا رانندگی اسپرت) بسیار حیاتی است تا از “قفل شدن ترمز” یا کاهش ناگهانی کارایی آن (Brake Fade) جلوگیری شود. دیسک‌های خنک‌شونده معمولاً در چرخ‌های جلوی خودروهای مدرن و پرقدرت استفاده می‌شوند.
• دیسک سوراخ‌دار یا شکاف‌دار (Drilled or Slotted Disc): این دیسک‌ها علاوه بر طراحی خنک‌شونده، دارای سوراخ‌ها یا شیارهایی روی سطح خود هستند. سوراخ‌ها به خروج گازهای داغ و ذرات لنت کمک می‌کنند و شیارها نیز سطح اصطکاک را تمیز نگه می‌دارند و به خروج آب در شرایط بارانی کمک می‌کنند. این نوع دیسک‌ها بیشتر جنبه اسپرت و عملکردی دارند.

ویژگی‌های مهم دیسک ترمز:

• جنس: معمولاً از چدن آلیاژی مقاوم به حرارت ساخته می‌شوند.
• خنک‌شوندگی: توانایی دیسک در دفع حرارت تولید شده از اصطکاک.
• مقاومت در برابر تاب‌دیدگی: دیسک نباید در اثر حرارت زیاد، تاب بردارد.

علائم خرابی دیسک ترمز:

• لرزش پدال ترمز یا فرمان هنگام ترمزگیری: نشانه تاب برداشتن دیسک.
• صدای سوت یا خراشیدگی: ممکن است نشانه ساییدگی بیش از حد دیسک یا وجود شیار عمیق باشد.
• کاهش محسوس قدرت ترمزگیری: خصوصاً در ترمزگیری‌های مداوم.
• تغییر رنگ دیسک (آبی شدن): نشانه داغ شدن بیش از حد و از دست دادن خواص متالورژیکی.

۲. کاسه ترمز (Brake Drum)

کاسه ترمز، قطعه‌ای فلزی (معمولاً چدنی) به شکل استوانه یا کاسه است که در چرخ‌های عقب برخی خودروها (یا در سیستم ترمز پارک خودروهای مجهز به ترمز دیسکی در عقب) استفاده می‌شود.

در سیستم کاسه‌ای، به جای لنت‌های تخت، از کفشک‌های ترمز (Brake Shoes) استفاده می‌شود. این کفشک‌ها که نیم‌دایره‌ای شکل هستند، درون کاسه قرار می‌گیرند و با فشار دادن به دیواره داخلی کاسه، اصطکاک ایجاد کرده و سرعت خودرو را کم می‌کنند.

مزایای استفاده از کاسه ترمز (در مقایسه با دیسک):

• هزینه تولید کمتر: ساخت کاسه و کفشک معمولاً ارزان‌تر از دیسک و لنت است.
• سیستم ترمز پارک: کاسه ترمز به طور طبیعی امکان پیاده‌سازی مکانیزم ترمز پارک (ترمز دستی) را با استفاده از کابل ساده‌تر می‌کند.

معایب کاسه ترمز:

• خنک‌شوندگی ضعیف‌تر: به دلیل بسته بودن، حرارت به خوبی دفع نمی‌شود و در ترمزگیری‌های شدید، کارایی آن افت می‌کند.
• عملکرد ضعیف‌تر در شرایط خیس: آب و گل و لای به راحتی در کاسه جمع شده و قدرت ترمزگیری را به شدت کاهش می‌دهند.
• پیچیدگی بیشتر در سرویس: باز و بسته کردن کاسه برای تعویض کفشک یا تنظیم ترمز دستی معمولاً زمان‌برتر است.

علائم خرابی کاسه ترمز:

• صدای سایش یا خراشیدگی از چرخ عقب: نشانه سابیده شدن کفشک به کاسه در حالت عادی یا خرابی کاسه.
• کاهش قدرت ترمزگیری (به خصوص در عقب):
• روشن شدن چراغ ترمز دستی: ممکن است به دلیل تنظیم نبودن یا خرابی مکانیزم باشد.
• صدای تقه هنگام شروع حرکت یا ترمزگیری: نشانه شل شدن یا خرابی کفشک‌ها.