هرزگرد و تسمه سفتکن
هرزگرد و تسمه سفتکن
هرزگرد (Idler Pulley) و تسمهسفتکن (Tensioner Pulley) دو قطعهی جانبی اما بسیار حیاتی در سیستم تسمههای خودرو (مانند تسمه تایم و تسمه دینام) هستند. این دو قطعه وظیفه دارند مسیر حرکت تسمه را هدایت کرده و میزان شلی یا سفتی آن را در بهینهترین حالت ممکن نگه دارند.
۱. هرزگرد (Idler Pulley) چیست؟
هرزگرد یک فولی (قرقره) بلبرینگدار است که به بدنه موتور پیچ میشود و کارکرد مستقلی از خود ندارد؛ یعنی به هیچ قطعهای مثل دینام یا پمپ هیدرولیک وصل نیست تا آن را بچرخاند (به همین دلیل به آن “هرز” گرد میگویند).
- وظیفه اصلی:
- هدایت و تغییر مسیر تسمه: تسمه را به دور قطعات مختلف موتور هدایت میکند تا از برخورد آن با بدنه فلزی موتور جلوگیری کند.
- ایجاد زاویه مناسب: با تغییر مسیر تسمه، باعث میشود تسمه زاویه تماس بیشتری با فولیِ قطعاتی مثل دینام یا کمپرسور کولر پیدا کند و روی آنها سر نخورد.
۲. تسمهسفتکن (Tensioner) چیست؟
تسمهسفتکن فراتر از یک قرقره ساده است. این قطعه مجهز به یک مکانیزم فنری (مکانیکی) یا هیدرولیکی است که فولی روی آن سوار شده است.
- وظیفه اصلی:
- تنظیم خودکار میزان کشش تسمه: تسمه نباید خیلی شل باشد (چون سر میخورد و قطعات کار نمیکنند) و نباید خیلی سفت باشد (چون بلبرینگ قطعات را خراب میکند و خود تسمه پاره میشود). تسمهسفتکن با نیروی فنر یا فشار هیدرولیک، همواره فشار ثابتی به تسمه وارد میکند تا در ایدهآلترین حالتِ کشش بماند.
- جذب ارتعاشات: ضربهها و لرزشهای ناشی از تغییر دور ناگهانی موتور را جذب میکند تا تسمه آسیب نبیند.
تفاوت کلیدی هرزگرد و تسمهسفتکن
- هرزگرد: ثابت است و فقط مسیر تسمه را عوض میکند. هیچ مکانیزم فنری یا تنظیمکنندهای ندارد.
- تسمهسفتکن: متحرک و دارای فنر یا بازوی هیدرولیکی است که مدام فشار روی تسمه را تنظیم و کنترل میکند.
علائم خرابی هرزگرد و تسمهسفتکن
خرابی این قطعات معمولاً ناشی از مستهلک شدن بلبرینگ داخل آنها یا ضعیف شدن فنر تسمهسفتکن است:
- صدای جیرجیر یا سوت کشیدن: رایجترین نشانه خرابی بلبرینگ هرزگرد یا تسمهسفتکن (بهخصوص در هوای سرد یا هنگام استارت اولیه موتور).
- لرزش شدید تسمه: اگر تسمهسفتکن خراب باشد، تسمه در جای خود بازی میکند و میلرزد.
- ترک خوردن یا ساییدگی لبههای تسمه: ناشی از کج شدن فولی هرزگرد یا تسمهسفتکن و همراستا نبودن آن.
- سفت شدن فرمان یا داغ کردن موتور: اگر تسمهسفتکن شل شود، تسمه دینام سر میخورد و پمپ هیدرولیک یا واترپمپ به درستی نمیچرخند.
- قفل شدن بلبرینگ: خطرناکترین حالت؛ اگر بلبرینگ هرزگرد قفل کند، تسمه بلافاصله داغ شده، ریشریش میشود و پاره میشود که در مورد تسمه تایم منجر به کج شدن سوپاپها و خسارت سنگین میشود.