دیسک و صفحه کلاچ
دیسک و صفحه کلاچ
دیسک و صفحه کلاچ، قلب تپنده سیستم انتقال قدرت در خودروهای دندهای (گیربکس دستی) است. اگر بخواهیم خیلی ساده آن را تعریف کنیم: این مجموعه یک “کلید قطع و وصل” بسیار قدرتمند است که اجازه میدهد نیروی موتور به چرخها برسد یا از آنها جدا شود.
۱. دیسک و صفحه کلاچ در واقع چیست؟
تصور کنید دو صفحه فلزی دارید که قرار است با هم بچرخند. وقتی این دو صفحه به هم میچسبند، نیروی موتور به گیربکس منتقل میشود (ماشین راه میافتد). وقتی این دو صفحه از هم جدا میشوند، نیروی موتور به گیربکس نمیرسد (شما میتوانید دنده را عوض کنید بدون اینکه چرخدندههای گیربکس بشکنند).
این مجموعه از سه بخش اصلی تشکیل شده است:
- صفحه کلاچ (Clutch Disc): قطعهای گرد و دیسکمانند است که در دو طرف خود لنتهای اصطکاکی دارد (شبیه لنت ترمز). این صفحه بین موتور و گیربکس قرار میگیرد.
- دیسک کلاچ (Pressure Plate): یک صفحه فلزی محکم با فنرهای خورشیدی بزرگ است. وظیفه اصلی آن این است که با فشار بسیار زیاد، «صفحه کلاچ» را به سمت موتور (فلایویل) بفشارد تا همه چیز مثل یک قطعه واحد با هم بچرخند.
- بلبرینگ کلاچ (Clutch Release Bearing): قطعهای که وقتی شما پدال کلاچ را فشار میدهید، به فنرهای دیسک فشار میآورد تا صفحه کلاچ را آزاد کند.
۲. وقتی پدال کلاچ را فشار میدهید چه اتفاقی میافتد؟
۱. پای شما روی پدال: با فشار دادن پدال کلاچ، از طریق سیم یا سیستم هیدرولیک، به “بلبرینگ کلاچ” دستور داده میشود که جلو برود.
۲. جدا شدن نیرو: بلبرینگ به فنرهای دیسک فشار وارد میکند، فشار از روی «صفحه کلاچ» برداشته میشود و صفحه از موتور جدا میشود. در این لحظه شما دنده را عوض میکنید.
۳. رها کردن پدال: وقتی پا را برمیدارید، فنرهای دیسک دوباره صفحه کلاچ را با قدرت به فلایویل موتور میچسبانند و نیرو دوباره به چرخها منتقل میشود.
۳. چرا دیسک و صفحه تمام میشود؟ (مثل لنت ترمز)
همانطور که لنت ترمز در اثر ترمز گرفتن ساییده میشود، لنتهای روی صفحه کلاچ هم در اثر اصطکاکِ لحظه شروع حرکت و تعویض دندهها، کمکم ساییده میشوند. وقتی این لنتها تمام شوند، صفحه کلاچ نمیتواند درست به موتور بچسبد و اصطلاحاً «بکسوات» میکند (یعنی موتور گاز میخورد اما ماشین شتاب نمیگیرد).
۴. علائم خرابی دیسک و صفحه چیست؟
- بکسوات: دور موتور بالا میرود اما سرعت خودرو زیاد نمیشود (مخصوصاً در سربالاییها).
- لرزش: لرزش خودرو هنگام شروع حرکت در دنده یک.
- سفت شدن کلاچ: پدال کلاچ بیش از حد سفت شده و پای راننده را خسته میکند.
- سخت جا رفتن دنده: دندهها به راحتی در جای خود قرار نمیگیرند (مخصوصاً دنده یک و عقب).